1961 թվականի ապրիլի 12-ին Յուրի Գագարինը «Վոստոկ-1» տիեզերանով հաղթահարեց Երկրի ձգողականությունը և սկսվեց մարդու կողմից տիեզերքի նվաճումը։ Այս դարակազմիկ իրադարձությունը ոչ միայն բացեց տիեզերքի դռները մարդու առջև, այլև սկիզբ դրեց մի նոր մշակութային դարաշրջանի, որը կոչվեց Տիեզերական դարաշրջան (Space Age ): Աշխարհն այլևս առաջվանը չէր և այս իրադարձությունը իր արտացոլումը գտավ նաև 1960-1980-ական թվականների արվեստում։ Ինչպես ամբողջ ամբողջ աշխարհում, Խորհրդային միությունում և Հայաստանում նույնպես այդ կարևոր թվականից սկսյալ ու հետագա երկու տասնամյակում ստեղծվեցին այս թեմայով արվեստի գործեր։ Հայաստանում տիեզերական ռոմանտիկան իր ինքնահատուկ արտահայտության ձևերը գտավ գեղանկարչության, ճարտարապետության, քանդակագործության մեջ։ Ի մասնավորի, Երևանի քաղաքային միջավայրում 1970-1980-ականներին հայտնվեցին մի շարք ֆուտուրիստական խճանկարներ, որոնք փառաբանում էին գիտությունն ու տիեզերքի նվաճումը։ Ներկայացնում ենք այս խճանկարներից երեքը, որոնք այսօր էլ կան:
Կարեն Աղամյան, «Առաջընթաց» (1983 թ.)
Կ․ Աղամյանի այս խճանկարը տիեզերական թեմայով ամենահայտնի գործերից է։ Այսօր այն գտնվում է հորինվածքին ներդաշնակ միջավայրում՝ Կոմիտաս պողոտայում գործող «Զանգակ» գրատան տարածքում։ Խճանկարը բաղկացած է երեք մասից․ կենտրոնում պատկերված է սկաֆանդրով տիեզերագնաց, որը սավառնում է տիեզերքում: Հեղինակը համադրել է գիտական առաջընթացը դասական արվեստի հետ. պատկերներից մեկը հիշեցնում է Լեոնարդո դա Վինչիի «Վիտրուվյան մարդուն»՝ խորհրդանշելով մարդու մարմնի երկրաչափական կատարելության ու տիեզերքի կապը։
Զոհրաբ Միրզոյան, Էդվարդ Քարսյանի և Կարապետ Շեխյան, «Թռիչք» խճանկարը (1984-1986 թթ.)
Այս ծավալուն աշխատանքը գտնվում է Շենգավիթ թաղամասի, տրոլեյբուսի պարկի շենքերից մեկի պատին։ Խճանկարը ներկայացնում է
Մարդու ձգտումը առ տիեզերքի խորքեր։ Մոզայկան ունի վառ գույներ ու դինամիկ կոմպոզիցիա, ինչը բնորոշ էր այդ տարիների ֆուտուրիստական ոճին
Կարապետ Եղիազարյան, Հրայր Կարապետյան, Խաչատուր Գյուլամիրյան, Վաղինակ Մանդակունի և Ալեքսանդր Վզատյան:
Կապի միջոցների գիտահետազոտական ինստիտուտի խճանկար (1977 թ.)
Սա Հայաստանի ամենախոշոր խճանկարներից մեկն է, որը նախկինում զարդարում էր Երևանի Կապի ինստիտուտի շենքի ճակատային մասը, իսկ այսօր՝ տեղափոխվել ու հանգրվանել է այդ շենքի տեղում կառուցված բարձրահարկի ճակատային մասում։
Պաննոյի կենտրոնական մասում պատկերված են մարդկային կերպարներ, որոնք մարմնավորում են գիտնականներին ու տիեզերագնացներին: Խճանկարում առկա են ռադիոալիքների, արբանյակային ալեհավաքների և էլեկտրոնային սխեմաների ոճավորված պատկերներ, որոնք խորհրդանշում են տեղեկատվության փոխանցումը տիեզերական անսահմանության մեջ:
